Gökyüzünde bir uçak gören çocuğun parmağıyla onu gösterip size dönüp bakması, küçük ama çok anlamlı bir andır. Çocuk bu jestle “Bak, ben bunu gördüm, sen de gör” der. İşaret etmek, ortak dikkat dediğimiz becerinin en görünür işaretlerinden biridir. Bu yazıda işaret etmenin neden bir kilometre taşı olduğunu ele alıyoruz.
İki tür işaret etme
- İstemek için işaret etmek: Çocuk ulaşamadığı bir nesneyi almak için işaret eder (“Onu istiyorum”).
- Paylaşmak için işaret etmek: Çocuk ilgisini çeken bir şeyi size göstermek için işaret eder ve çoğu zaman sizin de bakıp bakmadığınızı kontrol eder (“Bak!”).
İkinci tür, yani paylaşmak için işaret etmek, sosyal iletişimin temel taşlarındandır. Çocuğun yalnızca bir şey istemediğini, deneyimini bir başkasıyla paylaşmak istediğini gösterir.
İşaret etmenin değeri parmakta değil, çocuğun ardından size dönen bakışındadır.
Yaşa göre ne beklenir?
- 9–12 ay: El sallama, “ver” gibi basit jestler; sizin işaret ettiğiniz yere bakmaya başlama.
- 12–15 ay: İstediği şeyleri işaret ederek gösterme; nesneleri size getirip gösterme.
- 15–18 ay: İlginç bir şeyi size göstermek için işaret etme ve size dönüp bakma.
Bu aralıklar genel bir çerçevedir. Bazı çocuklar işaret etmek yerine bir süre başka jestleri, örneğin nesneyi uzatmayı tercih edebilir.
Ne zaman bir uzmanla konuşmalı?
Aşağıdaki durumlar tek başına bir tanı anlamına gelmez; ancak bir uzmanla paylaşmanın yararlı olabileceği işaretlerdir:
- 18. aya gelindiğinde ilgisini çeken bir şeyi göstermek için işaret etmemesi
- Sizin işaret ettiğiniz yere bakmaması
- Bir şey istediğinde işaret etmek yerine çoğunlukla elinizden tutup sizi o nesneye götürmesi
- El sallama, baş sallama gibi jestlerin çok az olması
Evde neler yapabilirsiniz?
- Günlük yaşamda siz de sık sık işaret edin ve gösterdiğiniz şeyi adlandırın: “Bak, kedi!”
- Çocuğunuzun baktığı şeye siz de bakın ve onu sözcüklerle anlatın.
- İstediği bir nesneyi hemen vermek yerine kısa bir süre bekleyin; işaret etmesi için fırsat tanıyın.
- Resimli kitaplara birlikte bakarken resimleri gösterin ve sırayı ona bırakın.
Kısa özet
İşaret etmek, sözcüklerden önce gelen güçlü bir iletişim aracıdır. Özellikle paylaşmak için işaret etmeyi ve ardından gelen bakışı izleyin. Bir kaygınız varsa beklemek yerine sormak her zaman iyi bir adımdır.
